Park Źródliska Łódź

Park Źródliska to najstarszy park miejski w Łodzi, założony w 1840 roku na podmokłym terenie porośniętym gęstym lasem. Nazwa wzięła się od licznych źródeł, które biły tu z ziemi i zasilały płynące przez teren dwie rzeczki. Dziś to prawie 17,5 hektara zieleni rozciągającej się między ulicami Przędzalnianą, Fabryczną, Targową i Piłsudskiego – miejsce, gdzie historia fabrycznej Łodzi splata się z naturą.

Co ciekawe, park od początku miał pechowy start. W latach 60. XIX wieku miasto nie miało pieniędzy na jego utrzymanie i wydzierżawiło go prywatnemu przedsiębiorcy, co wcale nie poprawiło jego stanu. Część północną zajmowało nawet Bractwo Kurkowe, które urządziło tu strzelnicę działającą do 1905 roku.

Dwa parki w jednym – historia podziału

Pierwotnie Źródliska były jednym ogrodem spacerowym, nazywanym też ogrodem angielskim. Pod koniec lat 50. XIX wieku park podzielono, a jego zachodnią część sprzedano fabrykantowi Karolowi Scheiblerowi. To właśnie dostępność czystej źródlanej wody, niezbędnej do produkcji włókienniczej, skłoniła go do budowy tu swoich zakładów.

Scheibler w ciągu dwóch lat wybudował przędzalnię, dom mieszkalny, wozownię i budynki gospodarcze. Jego rezydencja, początkowo skromna i parterowa, z czasem rozrosła się w okazały pałac w stylu mieszkalno-reprezentacyjnym z palmiarnią mauretańską. Dziś mieści się w nim Muzeum Kinematografii – jeden z nielicznych obiektów tego typu w Polsce.

Park podzielił się na dwie różne przestrzenie. Wschodnią część – Źródliska I – przez cały czas użytkowali mieszkańcy Łodzi. Zachodnią – Źródliska II – Scheibler przekształcił w prywatny park pałacowy. Berlińska firma ogrodnicza L. Spätha wysadziła na lesistym terenie wiele rzadkich gatunków drzew, tworząc pełnoprawny park krajobrazowy.

Park Źródliska I – miejska zieleń z historią

Źródliska I to część bardziej naturalna, gdzie główną wartość stanowią stare dęby pochodzące jeszcze z pierwotnego lasu. Niektóre z nich mają około 300 lat i są jednymi z najcenniejszych pomników przyrody w całej Łodzi. Główna aleja przebiega koliście wokół parku, a od niej odchodzą mniejsze ścieżki.

W południowo-wschodniej części rozciągają się trzy stawy. Największy z nich ma wyspę, wokół której chętnie pływają kaczki i łabędzie. To ulubione miejsce spacerów rodzin z dziećmi, które przynoszą tu chleb dla ptaków.

Północną część parku zajmuje obszerny plac obsadzony dookoła głogami pełnokwiatowymi. Na środku stoi estrada w kształcie altany, gdzie latem odbywają się Letnie Koncerty w Altanie – cykl niedzielnych występów od lipca do sierpnia. Obok znajduje się domek ogrodnika oraz palmiarnia, całkowicie zmodernizowana w 2003 roku. W jednej ze szklarni można oglądać żywe motyle, które fruwają między roślinnościami miododajnymi i egzotycznymi owocami.

W centrum placu rozciąga się prostokątny kwietnik z różami i czterema cisami w rogach. Pośrodku stoi rzeźba przedstawiająca kilka kobiecych postaci. W rogu placu ustawiono stoły do gry w szachy, przy których regularnie zasiadają doświadczeni gracze pochyleni nad planszami.

Park Źródliska II – pałacowy ogród Scheiblerów

Źródliska II to część bardziej reprezentacyjna, związana z kompleksem Księży Młyn. Do 1939 roku park pozostawał własnością rodziny Scheiblerów, choć z czasem tracił dawny blask. Po wojnie przeszedł na własność miasta i przeszedł gruntowną przebudowę.

Zlikwidowano sad, oddzielono i ogrodzono część pałacową, wyremontowano i oczyszczono system wodny. Przekształcono układ komunikacyjny – otwarto wejścia od ulicy Fabrycznej i Targowej, wytyczono główną ścieżkę biegnącą łukiem przez centrum parku. W 1947 roku park oficjalnie otwarto dla mieszkańców Łodzi.

Ta część parku zachwyca różnorodnością drzew. Berlińscy ogrodnicy wysadzili tu wiele oryginalnych gatunków, w tym rzadką metasekoję – drzewo, które do lat 40. XX wieku uważano za wymarłe, zanim odkryto je ponownie w Chinach. To żywy dowód na to, jak natura potrafi zaskoczyć.

W 2007 roku Park Źródliska został ogłoszony najpiękniejszym parkiem w Polsce i piątym pod względem urody w Europie w konkursie organizowanym przez firmę ogrodniczą Briggs&Stratton. W 2015 roku otrzymał status pomnika historii.

Czy źródła wciąż tu biją?

Nazwa parku nie wzięła się znikąd. W XIX wieku teren obfitował w naturalne źródła, które zasilały sadzawki oraz dwie rzeczki: Lamus i jego bezimienny dopływ. To właśnie ta woda przyciągnęła Scheiblera, który potrzebował jej do fabryki.

Mimo upływu lat i urbanizacji źródła nie wyschły całkowicie. Na terenie Źródliska II, w miejscu gdzie kiedyś płynął strumień Lamus, wciąż jest wilgotny grunt. Wypływająca z parku woda przedostaje się pod ziemię i zasila rzekę Lamus, która w ceglanym, krytym kanale płynie przez dawną fabrykę Grohmana do parku Kilińskiego. Tam przez specjalny ażurowy właz można zobaczyć płynącą pod ziemią rzeczkę.

Ukryte szczegóły i tajemnice parku

Nie każdy wie, że w Parku Źródliska II zachowały się ślady po schornach z czasów II wojny światowej. Jeden z nich znajduje się w pobliżu tzw. chińskiej altanki, tuż pod betonowym płotem. Widać jeszcze spłaszczoną, zygzakowatą górkę, zarys wejścia i zasypany wywietrznik. W latach 90. zasypano wejścia do podziemnych korytarzy, które prowadziły na teren fabryki – wcześniej penetrowały je dzieci z okolicy.

Park jest częścią większego kompleksu Księży Młyn – jednego z najlepiej zachowanych zespołów fabryczno-mieszkalnych z XIX wieku w Europie. Spacerując po Źródliskach, warto zajrzeć też do okolicznych uliczek z czerwonej cegły, gdzie czas jakby się zatrzymał.

Dla kogo jest ten park?

Źródliska sprawdzą się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne alejki do spacerów, place zabaw i stawy z ptactwem. Miłośnicy historii docenią związek z Scheiblerem i przemysłową historią Łodzi. Osoby szukające ciszy znajdą zaciszne zakątki pod starymi dębami.

Park odwiedzają też biegacze – obwodowa aleja ma odpowiednią długość na poranny trening. Latem warto przyjść na niedzielny koncert w altanie – to dobry sposób na spędzenie popołudnia bez wydawania złotówki. Jesienią organizowany jest Festiwal Jesienności z zabawami dla dzieci i rodzin.

Studenci i pracownicy okolicznych firm przychodzą tu na lunch break. W palmiarni można odpocząć od miejskiego zgiełku wśród tropikalnej roślinności. Szachiści mają swoje stałe miejsce przy stolikach na placu – czasem można stanąć i poobserwować rozgrywkę.

Praktyczne informacje

Godziny otwarcia: Park jest otwarty codziennie od 6:00 do 23:00. Wstęp wolny.

Palmiarnia: Czynna od wtorku do niedzieli. Bilet normalny kosztuje około 10-15 zł, ulgowy 5-10 zł. Warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą, bo mogą się zmieniać sezonowo.

Jak dojechać: Park znajduje się w centrum Łodzi, między ulicami Przędzalnianą, Fabryczną, Targową i Piłsudskiego. Najwygodniej dojechać tramwajem – najbliższe przystanki to Targowa lub Kilińskiego. Do Źródliska I wchodzi się od strony Al. Piłsudskiego, do Źródliska II od ul. Targowej lub Fabrycznej.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojny spacer po obu częściach parku wystarczy godzina, może półtorej. Jeśli planujesz wizytę w palmiarni i chcesz usiąść na ławce z książką, zarezerwuj 2-3 godziny. W niedzielę latem, jeśli trafisz na koncert, można zostać dłużej.

Parking: Można parkować na okolicznych ulicach – obowiązuje strefa płatnego parkowania w dni robocze. Po godzinach i w weekendy parkowanie zwykle bezpłatne, ale warto sprawdzić znaki.

Co zabrać: W upalne dni przyda się woda i koc do siedzenia na trawie. Jeśli idziesz z dziećmi, weź chleb dla kaczek przy stawach. Latem warto mieć krem z filtrem – w części alejek jest mało cienia.